सोमनाथ सापकोटा

नेपालको पछिल्लो निर्वाचनले देशको राजनीतिक परिदृश्यमा उल्लेखनीय सन्देश दिएको छ। लामो समयदेखि राजनीतिक शक्ति र सत्तामा वर्चस्व जमाउँदै आएका परम्परागत दलहरूलाई जनताले यसपटक स्पष्ट रूपमा प्रश्न गरेका छन्। चुनावी परिणामहरूले जनताको धैर्य घट्दै गएको, सुशासनको माग तीव्र बन्दै गएको र नयाँ राजनीतिक विकल्पप्रति आकर्षण बढ्दै गएको संकेत गरेका छन्।

निर्वाचन केवल प्रतिनिधि चयन गर्ने प्रक्रिया मात्र होइन, यो जनताको मनोविज्ञान र राजनीतिक चेतनाको प्रतिविम्ब पनि हो। यसपटकको चुनावमा देखिएको जनमतले राजनीतिक दलहरूको कार्यशैली, नेतृत्वको विश्वसनीयता र शासनप्रणालीप्रतिको असन्तुष्टिलाई उजागर गरेको छ। वर्षौँदेखि सत्ता र प्रतिपक्षको चक्रमा घुमिरहेका दलहरूले जनअपेक्षा अनुसार परिणाम दिन नसकेको भन्ने धारणा मतदाताबीच बलियो बन्दै गएको देखिन्छ।

विशेषगरी युवापुस्तामा परिवर्तनको चाहना स्पष्ट देखिएको छ। बेरोजगारी, भ्रष्टाचार, कमजोर सेवा प्रवाह र विकासको सुस्त गतिले जनतामा निराशा बढाएको छ। यही निराशाले नयाँ राजनीतिक शक्ति र स्वतन्त्र उम्मेदवारहरूलाई अवसर सिर्जना गरिदिएको छ। धेरै स्थानमा स्थापित राजनीतिक संरचनालाई चुनौती दिँदै नयाँ अनुहारहरू विजयी हुनु यसको संकेत हो।

यसपटकको निर्वाचनले अर्को महत्वपूर्ण प्रश्न पनि उठाएको छ—राजनीतिक दलहरूभित्रको आन्तरिक लोकतन्त्र र नेतृत्वको नवीकरण। धेरै दलहरूमा नेतृत्वको निरन्तरता, गुटबन्दी र सीमित व्यक्तिहरूमा केन्द्रित निर्णय प्रक्रियाले दलहरूको विश्वसनीयता कमजोर बनाएको छ। यदि दलहरूले आफ्नो संरचना र कार्यशैली सुधार्न सकेनन् भने भविष्यमा जनमत झन् टाढा जाने सम्भावना देखिन्छ।

निर्वाचन प्रक्रियाको दृष्टिले भने नेपालले क्रमशः संस्थागत अनुभव बटुल्दै गएको देखिन्छ। मतदाता सहभागिता, निर्वाचन व्यवस्थापन र परिणाम स्वीकार गर्ने राजनीतिक संस्कारमा केही सकारात्मक संकेतहरू पनि देखिएका छन्। यद्यपि, चुनावी खर्च, प्रभावशाली व्यक्तिहरूको दबाब र मतदातालाई प्रभावित पार्ने प्रयासजस्ता समस्या अझै पूर्ण रूपमा नियन्त्रणमा आएको छैन।

लोकतन्त्रमा निर्वाचन केवल पाँच वर्षको औपचारिक प्रक्रिया होइन। चुनावपछि जनप्रतिनिधिहरूले देखाउने उत्तरदायित्व, पारदर्शिता र कार्यक्षमताले नै लोकतन्त्रको वास्तविक मूल्यांकन हुन्छ। यदि निर्वाचित प्रतिनिधिहरूले जनअपेक्षा पूरा गर्न सकेनन् भने जनताको असन्तुष्टि झन् तीव्र हुने र राजनीतिक अस्थिरता बढ्ने खतरा रहन्छ।

नेपालको वर्तमान राजनीतिक अवस्थालाई हेर्दा निर्वाचनले एक महत्वपूर्ण सन्देश दिएको छ—जनता अब केवल नारामा विश्वास गर्ने अवस्थामा छैनन्। उनीहरू परिणाम, काम र उत्तरदायित्व चाहन्छन्। यही कारणले आगामी दिनमा राजनीतिक दलहरूले आफ्नो व्यवहार, नीति र नेतृत्व शैलीमा सुधार नगरेसम्म जनमतको विश्वास पुनः प्राप्त गर्न सजिलो हुने छैन।

यस अर्थमा पछिल्लो निर्वाचन नेपालका लागि केवल सत्ता परिवर्तनको प्रक्रिया मात्र होइन, राजनीतिक संस्कार परिवर्तनको संकेत पनि हो। अबको चुनौती भनेको यही जनादेशलाई कसरी सकारात्मक शासन, सुशासन र दिगो विकासमा रूपान्तरण गर्ने भन्ने हो। यदि राजनीतिक नेतृत्वले यस सन्देशलाई गम्भीर रूपमा ग्रहण गर्न सके भने नेपालमा लोकतान्त्रिक अभ्यास अझ परिपक्व बन्ने सम्भावना छ।

सोमनाथ सापकोटा राजनीतिक विश्लेषक र निर्वाचन पर्यवेक्षक

Source : janasawal